Гиромидошти шахсиятҳои барҷаста

Раҳим ҲОШИМ (Тав. 5. 10. 1908, гуз. Боғимайдони н. Самарқанд – ваф. 24. 10. 1993, ш. Душанбе), адабиётшинос, тарҷумон. Номзади илми филология(1963). Ходими хизм. илми Тоҷикистон (1978). Узви ИН Тоҷикистон (аз с. 1960). Мак. ибтидоии усули навро хатм кардааст (1916), дар мак. навташкиле, ки дар он устод Айнӣ дарс мегуфт (1917) ва баъд дар мак. русӣ, Дорулмуаллимини Самарқанд таълим гирифтааст (1918-20). Ход. адаб. рӯзн. «Зарафшон» ва маҷ. «Маориф ва ӯқитувчи», «Раҳбари дониш» (1920-25), кот. масъули маҷ. «Раҳбари дониш» (1926; 1934-35), муҳар. ва тарҷ. Нашр. давл. Тоҷ. дар Самарқанд (1927-30, 1935-36). С. 1930 ба Тоҷ. омадааст. Кот. масъули ИН Тоҷ. (1933-34). Иштир. Анҷ. якуми навис.-ни СССР дар Москва (1934). Аз с. 1944 то 1954 дар бадарғаи Сибир буд. Аз с. 1955 то охири умр ход. илмии ИЗА ба номи Рӯдакӣ. Аввалин мақолааш «Жадид шоир Саидаҳмад Сиддиқий» дар маҷ. «Маориф ва ӯқитувчи» чоп шудааст (1928, №10). Муаллифи зиёда аз 500 асару рисола, мақолаи илмӣ ва илмию оммавӣ, китоби дарсӣ, аз ҷумла «Ҳайкали назм» (1965), «Сухан аз устодон ва дӯстон» (1971, 1983), «Пире, ки ҷавон шудааст» (1973), «Сино» (1975), «Абурайҳони Берунӣ» (1980), «Бо чашми виҷдон» (бо ҳамқаламии Р. Фиш, 1978 (тоҷ.), 1979 (русӣ), китобҳои дарсии «Ҷаҳони нав» (1928), «Алифбои нав барои мактаби савод» (1929), «Сохтмони нав» (Хрестоматия, 1930), «Соли дуюм» (китоби қироат, 1931), «Соли сеюм» (китоби қироат, 1931), «Учебник таджикского языка для русских служащих в госаппарате Таджикской ССР», «Роҳи нав», «5 дар 4» (бо ҳамқаламии С. Айнӣ, П. Сулаймонӣ, В. Лубенсов) ва ғ. Дар таълифу таҳрири луғатҳои тоҷ., дузабона, фразеологӣ ва истилоҳии «Луғати русӣ-тоҷикӣ» (1933, 1985), «Фарҳанги забони тоҷикӣ» (1969) ва ғ. саҳм гузоштааст. Асарҳои Абулқосим Фирдавсӣ, Маликушшуаро Баҳор, Фузулӣ, М. Ф. Охундов ва диг. класс. адаб. Шарқро ба нашр ҳозир кардааст. Узви ҳайати таҳририяи нашрияҳои ИЗА ба номи Рӯдакии АИ ҶТ, узви ҳайати таҳририяи «Куллиёт»-и С. Айнӣ ва А. Лоҳутӣ. Тарҷ. чандин асари В. И. Ленин, асарҳои М. Горкий («Модар», «Қиссаҳои Италия», пиесаҳои «Дар қаъри ҳаёт», «Мешанҳо», «Боғнишинон», «Душманон», «Егор Буличёв ва дигарон»), Марк Твен («Шоҳзода ва гадо»), Д. Дефо («Робинзон Крузо»), А. Н. Радишев («Саёҳат аз Петербург ба Москва»), В. Г. Короленко («Мусиқачии нобино»), М. Ю. Лермонтов («Мтсири»), А. Фадеев («Гвардияи ҷавон», кит. 2), А. И. Гертсен («Кӣ айбдор?»), И. А. Гончаров («Ҳодисаи оддӣ»), Л. Н. Толстой («Анна Каренина»), В. Ян («Чингизхон»), Нозим Ҳикмат («Абри ошиқ»), Г. Фигейредо («Эзоп»), Р. Нурӣ («Чаманоро») ва ғ. ба қалами ӯ тааллуқ дорад.

 


ҒИЁСОВ Наъимҷон (Тав. 5. 10. 1911, гуз. Гӯри Мири ш. Самарқанд – ваф. 22. 09. 1968, ш. Душанбе), актёр. Ҳунарпешаи  хизматнишондодаи  Тоҷикистон (1947). Баъди хатми мак. миёнаи  ш. Самарқанд (1930) муал. мак. миёнаи №16 ш. Самарқанд (1930-1931), инструктори шӯъбаи маор. н. Марҳамати вил. Андиҷон (1931- 1932). С. 1932 инструктори калони шӯъбаи маор. н. Ҳисори Тоҷ. ва баъд муд. шӯъбаи маор. н. Шаҳритуси Тоҷ. таъин шудааст (1933-1934). Аз с. 1934 то охири умр – актёри ТДАДТ ба номи А. Лоҳутӣ. Дар давоми 34 соли фаъолияти эҷодиаш дар саҳнаи театри номбурда бештар аз 100 симои ҷолиб офаридааст. Нақшҳои Соҳибдодхоҳ («Калтакдорони сурх»-и С. Улуғзода, 1941), раис Наъимов («Саодат»-и С. Саидмуродов ва М. Рабиев, 1948), Дож («Отелло»-и У. Шекспир, 1939, 1948, 1963), Ҷалолуддин («А. Навоӣ»-и А. Ӯйғун ва И. Султонов, 1949), Савин («Шаҳри ман»-и М. Миршакар, 1952), Эскалшоҳ («Ромео ва Ҷулйетта»-и У. Шекспир, 1953), Сергей («Номус»-и А. Шервонзода, 1953), граф Албофорита («Соҳиби меҳмонхона»-и К. Голдони, 1954), вазир («Афсонаи ишқ»-и Н. Ҳикмат, 1954), полковник Кутов («Любов Яровая»-и К. Тренёв, 1955), оқсаққол («Дохунда»-и Ҷ. Икромӣ, 1957), Наср («Рӯдакӣ»-и С. Улуғзода, 1958), Холбӯтаев («Тӯй»-и С. Ғанӣ, 1960), Еримеев («Табаддуллот»-и Б. Лавренёв, 1961), Набӣ Полвон («Тарма»-и К. Носиров, 1961), Муров («Гунаҳкорони бегуноҳ»-и А. Островский, 1962), док. Силвио («Хизматгори ду хоҷа»-и К. Голдони, 1964) ва ғ. Дар кинои тоҷ. низ як қатор нақшҳои ҷолиб офаридааст: полковник («Дохунда», 1955), раиси колхоз («Дӯсти ман Нарӯзов», 1957), падари Лайлӣ («Лайлӣ ва Маҷнун», 1961) ва ҳ. Иштир. Даҳаҳои адаб. ва санъ. тоҷ. дар Москва (1941, 1957). Бо бисёр Ифтихорномаҳои  Фахрии През. Сов. Олии Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

 


КАБИРОВА Лутфия Рашидвоновна (Тав. 07.10.1932, ш. Самарқанд – ваф. 19.05.2013, ш. Душанбе). Овозхон. Арт. халқии СССР (1977). Баъди хатми синфи 7 мак. миёнаи №1 ш. Душанбе (1946) дар Омӯз. мус. ш. Душанбе (1949), студияи миллии Консерваторияи Москва таҳсил кардааст (1954). Дар операҳои тоҷикӣ  як силсила нақшҳо офаридааст. Нисо («Бахтиёр ва Нисо»-и С. Баласанян, 1954), Гулрӯ («Пӯлод ва Гулрӯ»-и Ш. Сайфиддинов, 1957), Сурма («Домоди номдор»-и С. Урбах, 1961), Малоҳат («Бозгашт»-и Я. Сабзанов, 1967). Аз опера.ои класс. русу ғарб низ партия.ои мураккабро иҷро намудааст. Мария, Татяна, Лиза («Мазепа», «Евгений Онегин» ва «Моткаи .арамашшо.»-и П. И. Чайковский, 1957, 1958, 1962), Дездемона, Леонора («Отелло» ва «Трубадур»-и .. Верди, 1966, 1967), Чио-Чио-Сан (операи  .. Пуччини, 1971). Дар операҳои оҳангсозони сов. рус нақшҳои Анхела («Духтари Куба»-и К. Листов, 1963), Наталия («Дони Ором»-и И. Дзержинский, 1975),  Катерина («Духтари ромшуда»-и В. Шебалин, 1959, 1976)-ро иҷро кардааст. Дар оперетта.о низ ба бозёфт.ои э.од. ноил гардидааст. Силва Маритса (опереттаҳои ҳамноми И. Калман ва ..). Дар барномаҳои консертии ӯ инчунин ария аз операҳо ва сурудҳои оҳангсозони тоҷику, рус ва диг. садо додаанд. Ба Полша, Эрон, Туркия ва кишвар.ои диг. сафарҳои ҳунарӣ кардааст. Бо ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, мед. ва ду  Ифтихорномаи Фахрии През. Сов. Олии Тоҷикистонмукофотонида шудааст.

 


Вадуди МАҲМУДӢ (Тав. 8. 10.1897, гуз. Хоҷа Зудмуроди ш. Самарқанд – ваф. 10.03.1976, ш. Душанбе), омӯзгор, ходими маориф, нависанда, шоир, мунаққид, тарҷумон, луғатшинос, забоншинос, адиб.  Саводашро то ҳафтсолагиаш дар хонаи падараш – мудариси мадрасаи Хоҷа Зудмурод мулло Маҳмудҷон Махдум баровардааст ва баъд дар мак. машҳури усули ҷадиди Абдулқодири Шакурӣ таҳсил кардааст. То ғалабаи Инқилоби Октябр дар ин мак.аввал халифа – шогирд ва баъд муовини муал. худ шуда кор кардааст (1909-18). Дар мак. олии «Алия»-и ш. Уфа ва баъд дар Ин.-ути адабӣ – бадеии ба номи Бирюсови ш. Москва таҳсил кардааст (1918-19). Муал. мак. №1 ва курсҳои муаллимтайёркунӣ. Муд. шӯъбаи маор. халқи ш. Самарқанд, муд. маор. халқи н. Ҷиззах (1919-20), муд. ва муҳар. маҷ. «Маориф ва ӯқитувчи», рӯзн. «Зарафшон», «Маърифат ва маданият» (1920-26). Сипас дар Нашр. давл. Тоҷикистон дар Самарқанд ҳамчун тарҷ., ход.адабӣ фаъолият кардааст (1927-29). С. 1930 ба Сталинобод (ҳоло – Душанбе) омада, дар системаи маор. халқ ва баъд дар ИЗА ба номи Рӯдакии АФ Тоҷ. вазифаҳои гуногунро ба ҷо овардааст. Дере нагузашта бесабаб ба ҳабс гирифта ба Ӯзб., Алмаато, Архангелск бадарға шуд, ки минбад бо қарори Ҳукумат бегуноҳ эътироф гардид (1930-54). Муаллифи аввалин Алифбо ба ҳуруфи лотинӣ (1927), китобҳои дарсии «Омӯзиш» (иборат аз 3 қ., бо ҳамқаламии Т. Зеҳнӣ, 1927-28), «Сарфи амалӣ» (барои синфҳои 2, 3, 4), «Дастури амалӣ» (сарф барои синфи 2 ибтидоӣ) ва ғ., ҳамчунин «Сабзаи навхез» (маҷмӯаи шеърҳо), Д., 1930.


 


МУҲИДДИНОВ Хуршед Юсупович (Тав. 16. 10. 1937, д. Чоршанбеи н. Самарқанд), бостоншинос, муҳаққиқи замони атиқаӣ. Номз. илмҳои таърих (1974). Дотс. Дастпарвари мак. миёнаи №16 н. Самарқанд (1952). Фак. таърихи УДС (ҳоло – ДДС) ба номи Алишер Навоиро хатм кардааст (1960). Муал. мак. миёнаи «40-солагии Октябр»-и н. Регар (ҳоло – Турсунзода, 1960-61), лабор. калон (1961-65), ход. хурди илмии бахши бостонш. ва сиккаш. Ин.-ути таърихи АФ Тоҷ. (1965-75), дотс. каф. «Таърихи қадимтарин, қадим ва асри миёна»-и УДТ ба номи В. И. Ленин (ҳоло – ДМТ, 1975-94). Дар мавзӯи «Ҳайкалчаҳои гилии Саксанохур ҳамчун сарчашмаи таъриху фарҳанги Бохтари шимолӣ» дар Ин.-ути шарқш. АФ СССР рисолаи номз. дифоъ кардааст (1974). С. 1994 ба Самарқанд кӯчидааст. Дир. осорхонаи бостонш. «Афросиёб»-и ш. Самарқанд, ҳамзамон дотс. ДДС ш. Самарқанд (1994-07). Аз с. 2007 – нафақахӯр. Дар ҳайати гурӯҳи бахши бостонш. ва сиккаш. Ин.-ути таърихи АИ Тоҷикистон дар шаҳристони Саксанохури н. Фархор ҳамроҳи Б. Н. Литвинскийи шарқш. ҳафриёт гузарондааст (1966-67; 1971-77). Ҳамчун роҳбари гурӯҳи бостонш. Тоҷ. ҷанубӣ дар соҳили дарёи Сурхоб дар қабристони Макони мор ёдгориҳои асрҳои баъди давраи биринҷиро кашф кардааст (1966-68). Муаллифи китоби «Античное городище Саксанохур» (Южный Таджикистан), Д., 1974, «Саксанохурские матрицы для формовки мужских статуэток» дар маҷмӯаи «Материальная культура Таджикистана» вып. 4, Д., 1987. Бо бисёр Ифтихорномаи Ҳук. ва соҳавӣ мукофотонида шудааст.

 


ЁРБОБОЕВ Иззатулло Ғаниевич (Тав. 12. 10. 1918, гуз. Сӯзангарони ш. Самарқанд – ваф. 4. 02. 2003, Душанбе), прокурор. УДС ба номи А. Навоиро хатм намудааст (1942). Дир. мак. миёна, сардори идораи маор. халқ (1942-1943). Кот. Комиҷроияи вил. Сталинобод (1943-1947). Курси такмили ихтисосро дар ш. Харкови Украина (1948) ва Курси Олии такмили ихтисоси корм. Прокуратураи генералии СССР-ро дар ш. Москва хатм намудааст (1952). Прокурори н. Сиёби ш. Самарқанд (1947-1949), прокурори ш. Панҷакент (1949-52), Ленинобод (ҳоло-Хуҷанд, 1952-1955), Ӯротеппа (ҳоло- Истаравшан, 1955-1959), н. Ғарм (ҳоло — Рашт, 1960-1965). С. 1965-1976 дар Прокуратураи Генералии ҶТ вазифаҳои гуногуни масъулро бар ӯҳда дошт. Баъди баромадан ба нафақа (1976) дар ИТТ (ҳоло – ДДТТ) ба номи Абӯалӣ ибни Сино дар вазифаи проректор оид ба масъалаҳои маъмурӣ-хоҷагӣ ва дар вазифаҳои маъмурии идораҳои ш. Душанбе кор кардааст. Бо Ифтихорномаи Фахрии През. Сов. Олии Тоҷикистон ва мед.-ҳо мукофотонида шудааст.

 

 

 

 


ИСМОИЛОВ Исроил Исмоилович (Тав. 27. 10. 1939, гуз. Ашӯр Муҳаммади ш. Самарқанд – ваф.29.03. 2011), олими физ., пед. Узви вобастаи АИ Ҷум. Тоҷ. (аз с. 1993), проф. (1984), док. илмҳои физика ва мат. (1981), «Арбоби хизм. илми   Тоҷикистон » (1996), Корманди шоистаи илми   Тоҷикистон (1996). Дастпарвари мак. миёнаи №6 ш. Самарқанд 1963 ба кори шӯъбаи физ. ва мат. АИ Тоҷикистон гузаштааст (аз с. 1965 – ИФТ ба номи С. У. Умаров). Фаъолияти илмиаш с. 60 дар Ин.-ути машҳури физ. ба номи П. Н. Лебедеви АИ СССР оғоз ёфтааст: асп. Ин.-ути физ. ба номи П. Н. Лебедеви АИ СССР (1965-68), дифои рисолаи номз. дар мавзӯи «Генераторҳои нимноқилии квантӣ дар асоси пайвастагиҳои А3 В5 ва маҳлули сахти онҳо» (1968). Ихтироъкори якчанд навъи диодҳои нави лазерии диапазонашон аз 0, 65 то 1,2 мкм. Яке аз ташкилкунандагони Лабор. «Электроникаи квантӣ» дар ИФТ ба номи С. У. Умаров, ки аз с. 1972 то ҳол муд. он аст. Рисолаи док.-ро дар мавзӯи «Нурафкании лазер ва люминессенсияи фосфиди индия ва маҳлулҳои сахт дар он» дар Ин.-ути физ. ба номи П. А. Лебедеви АФ СССР дифоъ намудааст. Натиҷаи таҳқиқоташ дар НПО «Полюс»-и Москва, Бюрои марказии конструктории «Астрофизика»-и Москва, НПО «Далняя связ»-и Санкт Петербург, НПО «Импулс»-и Москва ва ташкилотҳои диг. Россия истифода шудаанд. Ташкилкунанда ва иштир. Конф. умумиит. оид ба лазерҳои нимноқил, ки моҳи октябри с. 1993 дар Душанбе барпо гардид. Узви Шӯрои АИ СССР оид ба проблемаҳои «Физ. ва химияи нимноқилҳо». Муаллифи   170 мақолаю асари илмӣ ва як ихтироот, аз ҷумла асари (бо ҳамқаламии Л. М. Долгинов ва П. Г. Елисеев) «Асбобҳои инжексионии нурафканӣ дар асоси маҳлулҳои сахти сертаркибаи нимноқилӣ» (М., 1980), мон. «Асбобҳои оптоэлектронии нурафкан дар асоси фосфиди индия ва маводи ҳамқарин» (Д., 1986), «Фосфиди индия дар электроникаи нимноқилӣ» (бо ҳамқаламии П. Г. Елисеев, Кишинёв, 1988), мон.«Гетеросохторҳои нимноқил дар асоси фосфиди индия дар оптоэлектроникаи муосир» (Д., 2007), ки соли 2008 сазовори мед. ва ҷоизаи ба номи акад. С. У. Умаров гардид, мон. «Лазерҳои инжексионӣ ва диодҳои нурафкан дар асоси пайвастагиҳои А3 В5» (Д., 2009). Роҳбари илмии панҷ унвонҷӯе, ки рисолаи номз. дифоъ кардаанд. Узви Шӯрои дифои рисолаҳои номз. ва док.-ии ДМТ, узви чунин шӯроҳо дар Ин.-ути «Электроника»-и АИ Ҷум. Ӯзбекистон(ш. Тошканд), ДДТ ба номи М. С. Осимӣ буд. Бо мед «Барои меҳнати диловарона» (1976), Ифтихорномаи Фахрии ҷамъияти «Дониш»-и Тоҷикистон, Ифтихорномаи Фахрии Президиуми АИ Ҷум. Тоҷикистон мукофотонида шудааст. (1957).

 

This article has 1 Comment

  1. Азизон хирмани хотираҳоро бод бояд кард,
    Фаромуш гаштаву гумгаштаҳоро ёд бояд кард.
    Бигашта ин ҷаҳон як косаи лабрези пур аз ғам,
    Касони заҳри ғамнушидаеро шод бояд кард.
    Басеро мушти сахти зиндагони кардааст бехуд,
    Биёянд то ба худ он бехудон фарёд бояд кард.
    Сари ҳар як қадам имрӯз дареғ афтода аз поест.
    Ба хайре ҳар куҷо афтодаест имдод бояд кард.
    Аз эҷодиёти Нуриддини Садриддин
    ***
    Рӯҳашон шод боду манзили охираташон обод!

Comments are closed.